Ông Phan Thanh Dẫn (1933-2016), hậu duệ đời thứ 9, họ Phan chi phái Văn Lâm, là con trai thứ hai của ông Phan Dương, em trai ông Phan Đường.

Chân dung ông Phan Thanh Dẫn

Thành thạo ba ngoại ngữ

Nhà giáo Ưu tú, PGS.TS Phan Thanh Dẫn là giảng viên, bác sĩ chuyên ngành về nhãn khoa nổi tiếng cả nước - là “cây đại thụ” ngành nhãn khoa Việt Nam.

Ông sinh ngày 27/02/1933 tại làng Văn Lâm, xã Đức Lâm (nay là xã Lâm Trung Thuỷ), huyện Đức Thọ, tỉnh Hà Tĩnh. Từ nhỏ, ông đã nổi tiếng thông minh, lại được nuôi dưỡng, giáo dục trong gia đình “trâm anh, khoa bảng” nên ông sớm nổi tiếng về con đường học hành. 

Năm 1948, ông thi đậu vào Trường Trung học Phan Đình Phùng (lúc này là trường chuyên của tỉnh Hà Tĩnh) cùng với các bạn Phan Huy Lê, Đinh Ngọc Cử, Trần Biên Thuỳ, Nghiêm Trung, Nguyễn Phan Oánh, Hoàng Xuân Liễn,…

Năm 1951, ông tốt nghiệp cấp 3 và thi đậu vào ngành Y. Năm 1953, ông tham gia cách mạng tại An toàn khu Tuyên Quang. Trong quá trình hoạt động cách mạng tại đây, ông đã tham gia nhiều hoạt động như: tham gia đội nghiên cứu lưu động xuống các địa phương thuộc các tỉnh Tuyên Quang, Phú Thọ điều tra vụ máy bay của địch rải vật lạ và côn trùng; tham gia phát động quần chúng giảm tô ở Phú Thọ; tham gia tiếp quản Thủ đô Hà Nội năm 1954,… Ông được kết nạp vào Đảng Cộng sản Việt Nam năm 1957.

Ông là tấm gương về sự tự học, tự nghiên cứu khoa học, thành thạo ba ngoại ngữ: Anh, Nga, Pháp; công tác và tham dự nhiều cuộc hội thảo, tập huấn tại nước ngoài như: chuyên gia Y tế Việt Nam tại Algérie (1964-1966), thực tập sinh tại Đức (1975-1976), thực tập sinh tại Pháp (1984-1985),…

Năm 1989, ông bảo vệ thành công luận án Tiến sĩ Y khoa tại Trường Đại học Y Hà Nội, ngành Y Dược với đề tài “Một số giải pháp để đẩy mạnh công tác chống mù loà do bệnh đục thể thuỷ tinh”.

Nội dung đề tài: “Ngày nay chủ trương mổ giải phóng mù loà ở tuyến huyện đã được thừa nhận hiển nhiên. Chúng ta đã rút ra được những kinh nghiệm tốt để tổ chức mổ mắt ở tuyến dưới đạt kết quả. Ngoài phương pháp mổ bằng lạnh đông, để chọn các phẫu thuật viên ở tuyến dưới có thể xử lí linh hoạt được mọi tình huống, cần nghiên cứu, áp dụng và phổ biến nhiều phương pháp mổ thuỷ tinh khác (dùng viên Silicagel, dùng ống hút cải tiến, mổ lấy thể thuỷ tinh ngoài bao…).

Đến nay, kỹ thuật có thể coi như đã được xác định, vấn đề còn lại là việc nghiên cứu thêm về mặt chỉ đạo, công tác tổ chức để tăng nhanh tốc độ thanh toán mù loà, đồng thời duy trì được hoạt động của tuyến huyện sau khi đội phẫu thuật rút đi.

Nhiều năm qua, nhờ sự giúp đỡ của ngành nhãn khoa, một số nghiên cứu của tác giả có tính chất đổi mới đã được phép giới thiệu ứng dụng lần đầu ở nước ta: trong các kỹ thuật mổ đục thể thuỷ tinh, trong việc đưa phẫu thuật đục thể thuỷ tinh và một số phương pháp mổ giải phóng mù loà xuống tuyến dưới”.

"Cây đại thụ" ngành nhãn khoa Việt Nam

Năm 1955-1956, ông phụ trách công tác “Phòng bệnh - phòng dịch”, phụ trách Đội chống dịch đậu mùa, chống dịch sốt rét tại Sở Y tế Hà Nội, làm Uỷ viên thư kí Ban Chấp hành Công đoàn Sở Y tế Hà Nội. Tháng 8/1956, ông làm Trưởng phòng Y tế Quận 6, Hà Nội.

Từ năm 1957, ông tiếp tục theo học tại Trường Đại học Y khoa Hà Nội chuyên ngành về “nhãn khoa”. Năm 1961, ông tốt nghiệp và trở thành cán bộ giảng dạy bộ môn “Mắt” của trường. Năm 1984, ông được bổ nhiệm giữ chức Phó Chủ nhiệm bộ môn Mắt của Trường Đại học Y Hà Nội và được Nhà nước phong hàm Phó Giáo sư.

PGS.TS Phan Thanh Dẫn được biết đến là một trong những chuyên gia đầu ngành của nhãn khoa Việt Nam, là một người thầy giáo mẫu mực đào tạo hướng dẫn cho hàng trăm các bác sĩ nhãn khoa, trong đó có những người nổi tiếng trong ngành nhãn khoa trong và ngoài nước sau này.

Ông đã có nhiều đề tài nghiên cứu khoa học đưa các ứng dụng khoa học kỹ thuật tiên tiến trên thế giới áp dụng vào công tác khám, điều trị cho bệnh nhân về mắt. Bên cạnh công tác nghiên cứu và giảng dạy, ông còn tham gia viết giáo trình, sách, tài liệu chuyên ngành về nhãn khoa. Ông là tác giả, đồng tác giả của gần 70 đề tài nghiên cứu, thông tin khoa học đã được công bố bằng 3 thứ tiếng: tiếng Việt, Pháp, Đức. Nhiều công trình nghiên cứu, nhiều cuốn sách về nhãn khoa nổi tiếng của ông được giới y học đánh giá cao như: Nhãn khoa (viết chung, 1970 và 1972), Mắt - Tai Mũi Họng - Răng Hàm Mặt (chủ biên, 1973), Thực hành Nhãn khoa (chủ biên, 1981 và 1983), Tổng quan về ứng dụng lạnh đông trong Nhãn khoa (1985), Bài giảng Mắt - Tai Mũi Họng (chủ biên, 1987), Vi phẫu thuật bán phần trước mắt và ứng dụng Lazer trong Nhãn khoa (1987), Nhãn khoa giản yếu (tập 1, 2), Giác Mạc (Giải phẩu - Sinh lý - Miễn dịch - Phẩu thuật),…

(Hai trong số rất nhiều cuốn sách của PGS.TS.NGƯT Phan Thanh Dẫn)

Ông Phan Thanh Dẫn là một người thầy thuốc, thầy giáo, đảng viên mẫu mực. Với lối sống giản dị, khiêm nhường, ham thích nghiên cứu khoa học, ông từng nói “chưa bao giờ nghĩ mình sẽ làm lãnh đạo, vì cảm thấy công việc quản lý rất phức tạp, rắc rối”. Nhưng rồi bằng năng lực và uy tín của mình, ông được tín nhiệm bầu giữ các chức vụ: Trưởng phòng Y tế Quận 6 (Hà Nội), Chủ tịch Công đoàn Trường Đại học Y Hà Nội (1980-1983), Trưởng khoa Mắt của Bệnh viện Đống Đa, Hà Nội (1984), Phó Chủ nhiệm bộ môn Mắt của Trường Đại học Y Hà Nội, Uỷ viên Ban chấp hành Hội nhãn khoa Việt Nam.

Dù ở cương vị nào, ông cũng luôn hoàn thành xuất sắc nhiệm vụ được giao, được đồng nghiệp, bạn bè và học trò tin yêu và mến phục.

Tháng 12/1993, ông nghỉ hưu theo chế độ. Ông được Đảng và Nhà nước trao tặng nhiều danh hiệu và phần thưởng cao quý, tiêu biểu như: Huy hiệu 55 tuổi Đảng; Huy chương kháng chiến chống Pháp hạng Nhì, Huân chương kháng chiến chống Mỹ cứu nước hạng Nhất; Huy chương Vì sự nghiệp giáo dục; Nhà giáo Ưu tú.

Cuộc đời và sự nghiệp của PGS.TS.NGƯT Phan Thanh Dẫn là tấm gương sáng cho các thế hệ trẻ noi theo; sống chân tình, nhân ái, bao dung, coi thường danh lợi, là người con hết sức hiếu thảo, người học trò hết sức nghĩa tình. Trước bàn làm việc của ông luôn để ảnh bố mẹ và thầy giáo cũ.

Lời tâm huyết với quê hương: “Đã gần 80 tuổi đời, trên 20 năm tôi bị bệnh tai biến mạch máu não, nhờ sự giúp đỡ của thầy thuốc và gia đình, tôi vẫn khoẻ và minh mẫn làm được việc bằng trí óc dù rất khó khăn và nhiều trở ngại. Có một lời khuyên với mọi người đồng bệnh là không nên nản lòng, có chí ắt làm nên. Là dân Hà Tĩnh, tôi quyết không đầu hàng trước số phận dù có khắc nghiệt đến đâu đi chăng nữa”.

Văn Lâm, ngày 20 tháng 5 năm Giáp Thìn